İrtifa vücudu nasıl etkiler ve neden insanları farklı şekilde etkiler?

Bolu Köroğlu Dağlarının Doğal Ortamında Yaşama Bakışınız Değiştirin

İrtifa vücudu nasıl etkiler ve neden insanları farklı şekilde etkiler?

Mayıs 19, 2019 Uncategorized 0

Her yıl binlerce insan turizm, macera arayışı veya çeşitli spor dallarında antrenman yapmak ve rekabet etmek için yüksek irtifa ortamlarına seyahat eder. Ne yazık ki, bu yolculuklar akut irtifa hastalığının etkileri ile azaltılabilir ve belirtiler kişiden kişiye değişebilir. İnsanların neden farklı etkilendiğini anlamak için, vücudun irtifadan nasıl etkilendiğine bakmak zorundayız.

Yükseklik deniz seviyesinden nasıl farklıdır?

Hava, aldığımız her nefesin çoğunu oluşturan azot (% 79.04) ve oksijen (% 20.93) içeren farklı moleküllerden oluşur. Bu hava bileşimi, deniz seviyesinde tutarlı kalmaktadır.

İrtifa ile birlikte, bu havadaki oksijenin “kısmi basıncı” (belirli bir hava hacminde kaç oksijen molekülü vardır?) değişir. Deniz seviyesinde, kısmi oksijen basıncı 159 mmhg iken deniz seviyesinden 8,848 metre yüksekte (Everest Dağı zirvesinde), kısmi oksijen basıncı sadece 53 mmhg’dir.

Yüksek irtifalarda, oksijen molekülleri birbirinden ayrıdır çünkü onları “itmek” için daha az baskı vardır. Bu, soluduğumuz hava hacminde daha az oksijen molekülü olduğu anlamına gelir. Bilimsel çalışmalarda buna genellikle “hipoksi” denir.

İrtifa vücudu nasıl etkiler ve neden insanları farklı şekilde etkiler
İrtifa vücudu nasıl etkiler ve neden insanları farklı şekilde etkiler

Vücutta yüksek irtifalarda neler olur?

Yüksekliğe maruz kaldıktan birkaç saniye sonra havalandırma artar, bu da vücudun her nefeste daha az oksijene yanıt verdiği ve oksijen alımını arttırmaya çalıştığı için daha fazla nefes almaya çalışacağımız anlamına gelir. Bu cevaba rağmen, dolaşım sisteminizde hala daha az oksijen vardır, bu da kaslarınıza daha az oksijen gelmesi anlamına gelir. Buda egzersiz performansınızı sınırlayacaktır.

İrtifaya maruz kaldıktan birkaç saat sonra, su kaybı da artar ve bu da dehidrasyona neden olabilir. Yükseklik aynı zamanda iştahınızı bastırırken metabolizmanızı da artırabilir, bu da enerji dengesini sağlamak için daha fazla yemek zorunda kalacağınız anlamına gelir.

İnsanlar birkaç gün veya hafta boyunca irtifaya maruz kaldıklarında, vücutları düşük oksijenli ortama uyum sağlamaya başlar (“aklimasyon” olarak adlandırılır). İlk birkaç saniyede başlatılan solunumdaki artış, rakım maruziyetinde kalır ve kan damarlarının kas kütlesine oranla birlikte hemoglobin seviyeleri (kanımızdaki oksijen taşıyan protein) artar.

Vücut hipoksik koşulları telafi etmek için adaptasyonlara rağmen, fiziksel performans her zaman deniz seviyesindeki eşdeğer aktivitelerden daha yüksek irtifalarda olacaktır. Bunun tek istisnası, hava direnci olmaması nedeniyle yardım edilebilecek bir topa vurmak veya vurmak gibi çok kısa ve güçlü aktivitelerdir.


Neden sadece bazı insanlar irtifa rahatsızlığı yaşıyor?

Orta ya da yüksek irtifaya yükselen birçok kişi akut irtifa hastalıklarının etkilerini yaşar. Bu hastalığın belirtileri genellikle irtifa maruziyetinin başlamasından 6-48 saat sonra başlar ve baş ağrısı, bulantı, uyuşukluk, baş dönmesi ve rahatsız uykuyu içerir.

Bu belirtiler hızlı bir şekilde 2.500 m’nin üzerindeki irtifalara yükselen insanlarda daha yaygındır, bu yüzden birçok yürüyüşçüye, özellikle daha önce irtifaya gitmemişlerse yavaşça tırmanmaları önerilmektedir.

İrtifaya maruz kalmadan kimin olumsuz etkileneceğini tahmin etmek zor. Seçkin sporcularda bile, yüksek seviyede zindelik irtifa hastalığı için koruyucu değildir.

Orada bazı kanıtlar kötü belirtiler edenler hipoksi için düşük solunum yanıtı var. Dolayısıyla, bazı insanlar harika şarkıcılar ya da futbolcular olmadıkları için, bazı insanların bedenleri sistemlerindeki oksijenin azalmasıyla daha az başa çıkabilir.

Ayrıca, kanın talasemi gibi oksijen taşıma kapasitesine etki eden, semptom riskini artırabilen rahatsızlıklar da vardır.

Ancak, irtifa hastalıklarından muzdarip olabilecek en iyi tahmin, daha önce irtifaya maruz kaldığında belirtilerin öyküsüdür.

Yüksek irtifa yerlileri nasıl farklıdır?

İrtifada yaşayan insanların irtifada fiziksel çalışma için daha büyük kapasiteye sahip oldukları bilinmektedir. Örneğin, Nepal’in dağlık bölgelerinde bulunan Sherpas dağcılık yetenekleriyle ünlüdür.

Yüksek irtifa yerlileri, hem istirahat hem de egzersiz sırasında, büyük akciğer hacimleri ve dokulara daha fazla oksijen taşıma etkinliği sergilerler.

Bu özelliklerin genetik olup olmadığı ya da yaşam boyu irtifaya maruz kalmanın sonucu üzerine tartışmalar olsa da, hipoksi aktiviteleri sırasında alçak yerlere göre belirgin bir avantaj sağlayan yüksek irtifa yerlileri sağlarlar.

Yani siz bir sherpa değilseniz, vücudunuza hipoksik bir ortamın zorluklarına uyum sağlamak için daha fazla zaman vermek için yavaşça yukarı çıkmak en iyisidir.

yüksek irtifalarda neler olur?

Yüksekliğe maruz kaldıktan birkaç saniye sonra havalandırma artar, bu da vücudun her nefeste daha az oksijene yanıt verdiği ve oksijen alımını arttırmaya çalıştığı için daha fazla nefes almaya çalışacağımız anlamına gelir. Bu cevaba rağmen, dolaşım sisteminizde hala daha az oksijen vardır, bu da kaslarınıza daha az oksijen gelmesi anlamına gelir. Bu açıkça egzersiz performansını sınırlayacaktır.

İrtifaya maruz kalmanın ilk birkaç saati içinde, su kaybı da artar ve bu da dehidrasyona neden olabilir. Yükseklik aynı zamanda iştahınızı bastırırken metabolizmanızı da artırabilir, bu da nötr bir enerji dengesi sağlamaktan daha fazla yemek zorunda kalacağınız anlamına gelir.

resim konulacak

İnsanlar birkaç gün veya hafta boyunca irtifaya maruz kaldıklarında, vücutları düşük oksijenli ortama uyum sağlamaya başlar (“aklimasyon” olarak adlandırılır). İlk birkaç saniyede başlatılan solunumdaki artış, rakım maruziyetinde kalır ve kan damarlarının kas kütlesine oranla birlikte hemoglobin seviyeleri (kanımızdaki oksijen taşıyan protein) artar.

Vücuttaki hipoksik koşulları telafi etmek için bu adaptasyonlara rağmen, fiziksel performans her zaman deniz seviyesindeki eşdeğer aktivitelerden daha yüksek irtifalarda olacaktır. Bunun tek istisnası, hava direnci olmaması nedeniyle yardım edilebilecek bir topa vurmak veya vurmak gibi çok kısa ve güçlü aktivitelerdir.

Neden sadece bazı insanlar irtifa rahatsızlığı yaşıyor?

Orta ya da yüksek irtifaya yükselen birçok kişi akut irtifa hastalıklarının etkilerini yaşar. Bu hastalığın belirtileri genellikle irtifa maruziyetinin başlamasından 6-48 saat sonra başlar ve baş ağrısı, bulantı, uyuşukluk, baş dönmesi ve rahatsız uykuyu içerir.

Bu belirtiler hızlı bir şekilde 2.500 m’nin üzerindeki irtifalara yükselen insanlarda daha yaygındır, bu yüzden birçok yürüyüşçüye, özellikle daha önce irtifaya gitmemişlerse yavaşça tırmanmaları önerilmektedir.

İrtifaya maruz kalmadan kimin olumsuz etkileneceğini tahmin etmek zor. Seçkin sporcularda bile, yüksek seviyede zindelik irtifa hastalığı için koruyucu değildir.

Orada bazı kanıtlar kötü belirtiler edenler hipoksi için düşük solunum yanıtı var. Dolayısıyla, bazı insanlar harika şarkıcılar ya da futbolcular olmadıkları için, bazı insanların bedenleri sistemlerindeki oksijenin azalmasıyla daha az başa çıkabilir.

Ayrıca, kanın talasemi gibi oksijen taşıma kapasitesine etki eden, semptom riskini artırabilen rahatsızlıklar da vardır.

Ancak, irtifa hastalıklarından muzdarip olabilecek en iyi tahmin, daha önce irtifaya maruz kaldığında belirtilerin öyküsüdür.

Yüksek irtifa yerlileri nasıl farklıdır?

İrtifada yaşayan insanların irtifada fiziksel çalışma için daha büyük kapasiteye sahip oldukları bilinmektedir. Örneğin, Nepal’in dağlık bölgelerinde bulunan Sherpas dağcılık yetenekleriyle ünlüdür.

Yüksek irtifa yerlileri, hem istirahat hem de egzersiz sırasında, büyük akciğer hacimleri ve dokulara daha fazla oksijen taşıma etkinliği sergilerler.

Bu özelliklerin genetik olup olmadığı ya da yaşam boyu irtifaya maruz kalmanın sonucu üzerine tartışmalar olsa da, hipoksi aktiviteleri sırasında alçak yerlere göre belirgin bir avantaj sağlayan yüksek irtifa yerlileri sağlarlar.

Yani siz bir sherpa değilseniz, vücudunuza hipoksik bir ortamın zorluklarına uyum sağlamak için daha fazla zaman vermek için yavaşça yukarı çıkmak en iyisidir.

Kaynak :
http://theconversation.com/how-does-altitude-affect-the-body-and-why-does-it-affect-people-differently-95657

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir